Serdecznie zapraszamy na bezpłatny webinar ze współzałożycielką naszej fundacji Izabela Hnidziuk-Machnica, Psycholog, spektrum autyzmu ❤
Dziękujemy za zaproszenie Lucky Mind, organizatorowi konferencji Neuroróżnorodni, która odbędzie się już 17 i 18 kwietnia, online 😉 Serdecznie zapraszamy!
🎟 Zapisy trwają do 15.04.2026 r., do godz. 23:59 – nie zwlekaj!
💸 Kod zniżkowy: neuro26-aleklasa – rabat 20 zł na rejestrację
🔗 Zapisz się na konferencję zanim cena wzrośnie:
neuroroznorodni.eu/

"Kiedy dziecko otrzymuje diagnozę autyzmu, ADHD lub innych trudności rozwojowych, uwaga całej rodziny bardzo często kieruje się na terapię dziecka.
Logopedia.
Integracja sensoryczna.
Terapia psychologiczna.
Kolejne wizyty i kolejne zalecenia.
To wszystko jest ważne.
Ale w tym wszystkim łatwo przeoczyć jedną kluczową rzecz: najważniejszym środowiskiem rozwoju dziecka nadal pozostaje rodzina.
Z doświadczenia pracy z rodzicami wyraźnie widać pewną prawidłowość: rodzice, którzy są otwarci na zdobywanie wiedzy o neuroróżnorodności i korzystają ze wsparcia, z czasem rozwijają znacznie większe kompetencje w towarzyszeniu dziecku.
Szybciej rozumieją jego potrzeby.
Łatwiej akceptują diagnozę.
Rzadziej obwiniają dziecko za trudności, które pojawiają się w codzienności.
W trakcie spotkania Izabela Hnidziuk-Machnica, psycholożka, konsultantka i mentor/coach kryzysowa, specjalistka ds. neuroróżnorodności, współzałożycielka i dyrektor zarządzająca Fundacji Aleklasa, pokaże nam, że rola rodzica w rozwoju dziecka jest znacznie większa, niż wielu dorosłych przypuszcza.
Podczas spotkania porozmawiamy o:
🧠 roli psychoedukacji rodziców w rozumieniu neuroróżnorodności
🧠 znaczeniu wsparcia emocjonalnego i społecznego dla rodziców
🧠 tym, jak wiedza zmienia sposób patrzenia na zachowanie dziecka
🧠 dlaczego rozwój dziecka nie dzieje się wyłącznie w gabinecie terapeuty
To spotkanie dla rodziców, którzy chcą nie tylko lepiej rozumieć swoje dziecko, ale także siebie w tej roli. … Zobacz więcejZobacz mniej

Cieszymy się, że prof. Tony Attwood i dr. Michelle Garnett zabrali głos w sprawie niedawno udzielonego wywiadu przez prof. Utę Firth 👍
Bardzo uważnie przeczytaliśmy ten tekst i w pełni zgadzamy się z przedstawionym w nim stanowiskiem. Jesteśmy wdzięczni za ich przemyślaną i dobrze uargumentowaną odpowiedź na słowa prof. Uty Frith, a miejscami także za odwagę powiedzenia wyraźnego „nie, nie zgadzamy się”. Tekst bardzo trafnie pokazuje, jak złożone i zróżnicowane jest spektrum autyzmu oraz jak wiele czynników wpływa zarówno na proces diagnozy, jak i na codzienne funkcjonowanie osób autystycznych.

Polecamy Waszej uwadze ich bardzo wyważony, ale niezwykle merytoryczny i uargumentowany badaniami naukowymi głos 👍
Prof. Uta Frith została w środę 4 marca udzieliła wywiadu dotyczącego jej obecnych poglądów na międzynarodowe definicje autyzmu, w tym idei autyzmu jako zaburzenia ze spektrum.
Kim jest prof. Uta Frith?
Prof. Uta Frith jest badaczką, która wywarła ogromny wpływ na to, w jaki sposób współcześnie rozumiemy autyzm. Obecnie jest emerytowaną profesor w Institute of Cognitive Neuroscience na University College London (UCL). Za swoje badania nad autyzmem została uhonorowana tytułem Dame. Jest wybitną badaczką o niezwykle rygorystycznym podejściu naukowym, a jej prace cieszą się ogromnym szacunkiem. Jej poglądy mają wpływ na wiele osób na całym świecie. Jesteśmy wdzięczni prof. Frith za to, że nadal zabiera głos w dyskusji dotyczącej zmieniających się definicji i sposobów konceptualizowania autyzmu.

Czym jest autyzm?
W wywiadzie prof. Frith wyraziła pogląd, że nasze definicje autyzmu stały się zbyt szerokie – do tego stopnia, że zaczynają tracić znaczenie. Dzieli ona autyzm na dwie grupy.
Pierwsza to to, co pierwotnie rozumiano jako autyzm – czyli autyzm współwystępujący z niepełnosprawnością intelektualną i/lub zaburzeniami językowymi, zwykle diagnozowany przed 5. rokiem życia.
Druga grupa to osoby, które nie mają niepełnosprawności intelektualnej ani zaburzeń językowych, ale – jak mówi – „mogą odczuwać silny lęk w sytuacjach społecznych” oraz są „być może charakteryzowane głównie przez pewnego rodzaju nadwrażliwość”. Według niej są to głównie osoby diagnozowane w okresie adolescencji, często kobiety. Sugeruje ona, że wiele osób z tej później diagnozowanej grupy doświadcza realnych trudności, które być może lepiej byłoby rozumieć i leczyć poza etykietą autyzmu.
Badania nad podtypami autyzmu wciąż trwają. Niedawne badanie opublikowane w Nature Genetics w lipcu 2025 roku (Litman i in., 2025) powiązało obserwacje behawioralne z wynikami genetycznymi i wykazało, że dane najlepiej opisują cztery grupy, czyli „podtypy” autyzmu. Jedna z tych grup obejmowała osoby wykazujące podstawowe cechy autyzmu, prawidłowe kamienie milowe rozwoju, ale z większą liczbą współwystępujących zaburzeń psychiatrycznych, w tym ADHD, lęku i depresji. Grupa ta może odpowiadać drugiej grupie opisanej przez prof. Frith – osób nadwrażliwych i doświadczających lęku. W badaniu nie stwierdzono jednak, aby była to grupa głównie żeńska czy ograniczona do adolescentów.

Obecnie dysponujemy tylko jednym terminem diagnostycznym – autyzm – który opisuje bardzo heterogeniczną grupę osób, u których droga do rozpoznania bywa bardzo różna. Zależy ona od takich czynników jak poziom intelektualny, kompetencje językowe, pochodzenie etniczne, status społeczno-ekonomiczny, dostęp do wsparcia czy doświadczenia trudnych wydarzeń, takich jak trauma.
Z czasem jest bardzo prawdopodobne, że odkryjemy wiele odrębnych „autyzmów”, różniących się etiologią, trajektorią rozwoju, potrzebami wsparcia i rokowaniem.

Maskowanie i autyzm
Prof. Frith opisuje maskowanie jako „coś, co robi każdy” i uważa, że samo w sobie nie stanowi problemu – poza zmęczeniem, które jednak „może wynikać z innych przyczyn”.
Nasze doświadczenie kliniczne oraz dotychczasowe badania wskazują jednak, że konsekwencje maskowania u osób autystycznych mogą wykraczać poza samo zmęczenie. Należą do nich między innymi trudności w budowaniu stabilnego poczucia tożsamości, klinicznie istotne poziomy lęku i depresji oraz podwyższone ryzyko zachowań samobójczych (Lei i in., 2024; McQuaid i in., 2024).

Prof. Frith kwestionuje podstawy empiryczne koncepcji maskowania, jednak pomija w ten sposób rosnący korpus badań jakościowych, badań samoopisowych, analiz behawioralnych oraz badań neuroobrazowych dotyczących kamuflażu społecznego w populacji osób autystycznych. Badania te wskazują, że kobiety autystyczne zazwyczaj deklarują wyższy poziom maskowania niż mężczyźni autystyczni oraz osoby z populacji ogólnej o niskim poziomie cech autystycznych, a ich profile maskowania wykazują specyficzne wzorce neuronalne i behawioralne (Hull i in., 2020; Jorgensen i in., 2020). W kilku badaniach wykorzystujących samoopis i neuroobrazowanie wykazano silniejsze lub odmienne strategie kamuflażu u kobiet autystycznych w porównaniu z mężczyznami autystycznymi oraz z osobami nieautystycznymi (Lai i in., 2019; Milner i in., 2022).

Czy autyzm częściej występuje u mężczyzn?
Prof. Frith stwierdza, że niektóre zaburzenia występują częściej u mężczyzn i że autyzm jest jednym z nich, co miałoby oznaczać, że nie został on przeoczony u kobiet.
Jednak fakt, że autyzm historycznie częściej rozpoznawano u mężczyzn, nie oznacza, że rzeczywiście częściej u nich występuje. Najnowsze badania populacyjne wskazują, że stosunek diagnoz mężczyzn do kobiet znacząco zmniejsza się wraz z wiekiem i może być znacznie niższy w dorosłości, niż dotychczas zakładano (Fyfe i in., 2026).

Czy autyzm jest nadrozpoznawany?
Prof. Frith uważa, że zespół Aspergera był rzadki i bywał nadmiernie diagnozowany, ponieważ rodzice zabiegali o diagnozę, aby ich zmagający się z trudnościami syn mógł otrzymać pomoc oraz aby odkryto jego „ukryte supermoce”.
Choć część rodzin mogła być przyciągnięta do tej diagnozy z takich powodów, liczne opisy kliniczne oraz autobiograficzne wskazują również, że diagnoza przynosiła ulgę, lepsze zrozumienie siebie oraz dostęp do adekwatnego wsparcia.
Prof. Frith wskazuje także, że przeciwwskazaniem do diagnozy autyzmu jest umiejętność płynnego prowadzenia rozmowy oraz rozumienia i używania ironii czy humoru. Nie zgadzamy się z tym stanowiskiem – mogą to być raczej wypracowane umiejętności wynikające z wysiłku intelektualnego, praktyki oraz indywidualnych cech osobowości.

Czy diagnoza autyzmu jest potrzebna, aby uzyskać wsparcie?
Prof. Frith uważa, że nauczyciele często intuicyjnie wiedzą, czego potrzebuje dziecko, nawet bez diagnozy, a współpracując z rodzicami mogą szybko określić potrzeby i odpowiednio zareagować.
To jest oczywiście sytuacja idealna – i czasami rzeczywiście tak się dzieje. Jednak diagnoza bywa poszukiwana właśnie dlatego, że tak się nie stało. Czasami także dlatego, że sama współpraca wokół potrzeb dziecka – nawet z uwzględnieniem perspektywy autyzmu – okazuje się niewystarczająca, gdy potrzebne są dodatkowe formy wsparcia, których nie można uzyskać bez formalnej diagnozy.

Czy dostosowania sensoryczne są konieczne?
Prof. Frith kwestionuje konieczność dostosowań sensorycznych, wskazując, że nie ma badań jednoznacznie potwierdzających ich skuteczność.
Brak badań nie oznacza jednak braku pozytywnego efektu. Prof. Frith stawia ważne pytanie o podstawy empiryczne takich dostosowań i o to, czy natychmiastowa ulga przekłada się na długoterminowe korzyści.
Z praktycznego i edukacyjnego punktu widzenia brak dużych badań randomizowanych nie jest jednak wystarczającym powodem, aby odrzucać rozwiązania, które mogą zmniejszać cierpienie i poprawiać dostęp do nauki. Bardziej użyteczne pytanie nie brzmi, czy wybierać między dostosowaniami a rozwijaniem strategii radzenia sobie, lecz jak integrować indywidualne wsparcie, komunikację, zaufanie i rozwój umiejętności adaptacyjnych.

Autyzm jako „ukryta” niepełnosprawność
Spektrum oznacza szeroki zakres cech, mocnych stron i potrzeb wsparcia, które nie mieszczą się w prostych kategoriach. Jednocześnie przy ograniczonych zasobach na wsparcie i terapię konieczne jest wyznaczanie pewnych granic.
Prof. Frith zdaje się sugerować, że termin „autyzm” powinien być stosowany tylko wobec osób z widoczną niepełnosprawnością. Niektórzy mogliby uznać, że ma to pewne zalety – na przykład łatwiej byłoby określić, komu należy przyznać wsparcie publiczne. Jednak pojawia się pytanie: co w sytuacji, gdy autyzm jest ukrytą niepełnosprawnością?

Z naszych doświadczeń wynika – i jesteśmy przekonani, że prof. Frith również by się z tym zgodziła – że ukryte niepełnosprawności mogą być równie realnie ograniczające.
Jednocześnie sam autyzm nie zawsze jest niepełnosprawnością, choć może nią być – na przykład gdy współwystępują takie trudności jak niepełnosprawność intelektualna, zaburzenia językowe czy zaburzenia psychiczne, takie jak depresja lub lęk społeczny.
Również bycie innym – ponieważ inaczej się myśli, uczy, odczuwa bodźce i wchodzi w relacje – może prowadzić do niedopasowania społecznego, licznych mikroagresji, odrzucenia przez rówieśników czy wieloletniego doświadczenia przemocy rówieśniczej.
Biorąc pod uwagę, jak bardzo zróżnicowani neurologicznie jesteśmy jako gatunek – jak opisuje to prof. Frith – nie powinno dziwić, że istnieje wiele sposobów bycia osobą autystyczną.
Potrzebne jest więc uznanie i akceptacja tej różnorodności oraz silne zobowiązanie do praktyk inkluzyjnych w systemach ochrony zdrowia, edukacji i w społecznościach, tak aby zakończyć epidemię problemów zdrowia psychicznego, która obecnie dotyka wielu osób autystycznych.

Kontekst brytyjski
Komentarze prof. Frith należy rozpatrywać w określonym kontekście. W Wielkiej Brytanii rosnące rozpoznanie autyzmu i ADHD sprawiło, że zapotrzebowanie na diagnozę, wsparcie i terapię już dawno przekroczyło możliwości systemu ochrony zdrowia i edukacji.
Wiele osób czeka latami na diagnozę, podczas gdy ich zdrowie psychiczne się pogarsza. Nauczyciele często nie mają żadnego szkolenia z zakresu autyzmu i stosują strategie, które nie działają, a czasem wręcz pogarszają sytuację uczniów autystycznych. Podobnie wielu specjalistów ochrony zdrowia nie ma przygotowania do dostosowania metod terapeutycznych do potrzeb osób autystycznych.
Osoby autystyczne z niepełnosprawnością intelektualną lub poważnymi trudnościami komunikacyjnymi zaczęto określać mianem zaniedbanej grupy, ponieważ znaczna część finansowania badań i programów wsparcia została skierowana do osób autystycznych bez niepełnosprawności intelektualnej i z płynną mową.
Choć jest to kontekst brytyjski, podobne zjawiska obserwuje się w wielu krajach rozwiniętych.
Prof. Frith, podobnie jak wielu z nas, obawia się, że zabraknie środków dla osób autystycznych z najwyższymi potrzebami wsparcia. Międzynarodowe definicje autyzmu, które pojawiają się w DSM i ICD, służą między innymi do identyfikowania deficytów i niepełnosprawności w celu przydzielania środków na wsparcie i terapię. Obawia się ona, że jeśli kryteria będą zbyt szerokie, zbyt wiele osób będzie kwalifikować się do finansowania.
Dlatego argumentuje, że termin autyzm powinien być zarezerwowany dla osób o wyraźnych i wysokich potrzebach wsparcia.

Czy autyzm może być jednocześnie niepełnosprawnością i pozytywną tożsamością?
Kiedy z klasyfikacji DSM i ICD usunięto zespół Aspergera, wiele osób przeżyło kryzys tożsamości, ponieważ utraciło diagnozę, z którą wiązało swoją pozytywną identyfikację.
Steve Silberman w książce „Neurotribes” (2015) opisał rozwijający się ruch neuroróżnorodności, który przedstawia autyzm jako naturalną formę różnicy poznawczej. Osoby wcześniej diagnozowane z zespołem Aspergera zaczęły stopniowo przyjmować nowe określenie – autyzm – jako element pozytywnej tożsamości.
Jedna z autorek tego tekstu (MG) spełnia kryteria diagnostyczne zaburzeń ze spektrum autyzmu, z wyjątkiem kryterium D, które wymaga istotnego upośledzenia funkcjonowania w ważnych obszarach życia. Można więc argumentować, że formalnie nie spełnia kryteriów diagnostycznych, a mimo to identyfikuje się jako osoba autystyczna.
Autyzm mógł być w jej życiu doświadczeniem silnie ograniczającym – przez lata doświadczała poważnego lęku społecznego i depresji – jednak sprzyjające czynniki ochronne pomogły jej przez to przejść: możliwości rozwojowe, wspierający rodzice, brak poważnych traum, dostęp do edukacji i terapii. Istotne były także przeciętny lub wyższy poziom inteligencji oraz płynna mowa.
Autyzm może więc być zarówno niepełnosprawnością, jak i pozytywną tożsamością. Badania, doświadczenia kliniczne i osobiste wskazują, że przyjęcie autyzmu jako pozytywnego elementu tożsamości może chronić przed problemami zdrowia psychicznego.
Postawy społeczne wobec autyzmu mają ogromne znaczenie – to one decydują o tym, ile ciekawości, wsparcia i akceptacji oferujemy osobom autystycznym.
Przyjęcie perspektywy spektrum oraz zrozumienie, jak bardzo zróżnicowane są osoby autystyczne, może stać się drogą do lepszego rozpoznawania ich potrzeb i skuteczniejszego odpowiadania na nie w ramach wspólnoty.
Życzymy, aby czynniki ochronne – takie jak możliwości rozwoju, wspierający rodzice, brak poważnych traum oraz dostęp do edukacji i terapii – były dostępne dla wszystkich osób autystycznych.
Chcesz pogłębić wiedzę na ten temat?
Jeśli ta dyskusja wzbudziła pytania lub chcesz lepiej zrozumieć autyzm, Attwood & Garnett Events oferuje szeroki wybór kursów online i webinarów na żywo dotyczących takich tematów jak diagnoza, maskowanie, zdrowie psychiczne czy wspieranie osób autystycznych na różnych etapach życia.
Kursy są przeznaczone dla rodziców, nauczycieli, klinicystów oraz samych osób autystycznych — niezależnie od tego, na jakim etapie swojej drogi się znajdują. … Zobacz więcejZobacz mniej

Prof Uta Frith’s Interview: What do we think?

www.attwoodandgarnettevents.com

Prof Uta Frith was interviewed on Wednesday, 4th March (here is the link if you missed it: www.tes.com/magazine/teaching-learning/general/uta-frith-interview-autism-not-spectrum) about her cur…

hej hej 🙂 Ruszyły zapisy na bezpłatne konsultacje z Izabela Hnidziuk-Machnica, Psycholog, spektrum autyzmu na marzec 🙂
Nie zwlekajcie z zapisami, bo szybciutko uciekają 😉

Projekt „W spektrum faktów zamiast lęku” jest odpowiedzią na falę dezinformacji dotyczącej spektrum autyzmu, która w ostatnich miesiącach pojawiła się w przestrzeni publicznej – zarówno w mediach międzynarodowych, jak i w Polsce. Nieprawdziwe i niepoparte dowodami naukowymi teorie dotyczące rzekomych przyczyn autyzmu wywołały silny niepokój wśród rodziców i opiekunów dzieci w spektrum, prowadząc do narastania lęku, poczucia winy oraz dezorientacji, szczególnie wśród rodzin znajdujących się na wczesnym etapie po diagnozie lub tuż przed diagnozą.
Celem projektu jest zapewnienie szybkiego, dostępnego i rzetelnego wsparcia psychoedukacyjnego oraz psychologicznego, opartego na aktualnym stanie wiedzy naukowej i wieloletnim doświadczeniu zespołu Fundacji Aleklasa w pracy z rodzinami neuroróżnorodnymi. Projekt zakłada przeciwdziałanie dezinformacji poprzez uporządkowanie faktów, wyjaśnianie mechanizmów funkcjonowania spektrum autyzmu oraz wzmacnianie poczucia bezpieczeństwa i sprawczości rodziców.

W ramach projektu realizowane są trzy komplementarne działania: 👉 Pierwszym z nich jest opracowanie i udostępnienie Pakietu Pierwszego Kroku, obejmującego broszurę edukacyjną, zestaw infografik oraz krótkie materiały wideo. Pakiet w przystępny i zrozumiały sposób wyjaśnia, czym jest spektrum autyzmu, jakie są jego uwarunkowania neurorozwojowe, a także jasno oddziela rzetelną wiedzę naukową od mitów i fałszywych przekonań funkcjonujących w debacie publicznej.

👉 Drugim elementem projektu są konsultacje pierwszego kontaktu online, skierowane do rodziców i opiekunów, którzy doświadczają lęku, poczucia winy lub przeciążenia informacyjnego. Podczas indywidualnych spotkań z psychologami i konsultantami kryzysowymi uczestnicy otrzymują wsparcie emocjonalne, możliwość uporządkowania własnych doświadczeń oraz rzetelne informacje dotyczące spektrum autyzmu i dostępnych form pomocy.
👉 Trzecim działaniem są grupy wsparcia online dla rodziców dzieci w spektrum autyzmu. Spotkania te łączą elementy psychoedukacji, pracy warsztatowej i wzajemnego wsparcia, umożliwiając rodzicom / opiekunom wymianę doświadczeń, normalizację emocji oraz budowanie kompetencji radzenia sobie w sytuacjach kryzysowych i w kontakcie z dezinformacją pojawiającą się w otoczeniu społecznym.

ZAPISY na BEZPŁATNE grupy wsparcia oraz konsultacje psychologiczne:
fundacja-aleklasa.eu/projekt-spektrum-faktow…/
fundacja-aleklasa.bookero.pl/
👉 Projekt realizowany jest w formule online i dostępny bezpłatnie dla rodzin z całej Polski, w tym również z mniejszych miejscowości, gdzie dostęp do specjalistycznego wsparcia psychologicznego i psychoedukacyjnego bywa ograniczony. Materiały opracowane w ramach projektu pozostaną dostępne na stronie internetowej Fundacji Aleklasa także po jego zakończeniu, stanowiąc trwałe źródło rzetelnej wiedzy dla rodziców, specjalistów i osób zainteresowanych tematyką neuroróżnorodności.
👉 Projekt „W spektrum faktów zamiast lęku” opiera się na przekonaniu, że dostęp do sprawdzonych informacji, rzetelna psychoedukacja oraz możliwość rozmowy z innymi osobami w podobnej sytuacji mają realny wpływ na obniżenie poziomu lęku i przeciwdziałanie stygmatyzacji rodzin dzieci w spektrum autyzmu. Jego celem jest wzmacnianie rodziców poprzez wiedzę, wsparcie i poczucie bezpieczeństwa, szczególnie w momentach, w których są oni najbardziej narażeni na przeciążenie i dezinformację.

Dziękujemy za wsparcie:
Program Równych Praw
Fundacja Batorego
Federacja Funduszy Lokalnych w Polsce

Dotacja finansowana przez Komisję Europejską w ramach Programu Równych Praw realizowanego ze środków programu CERV finansowanego ze środków Komisji Europejskiej w ramach programu „Obywatele, Równość, Prawa i Wartości” na lata 2021 – 2027 Finansowane z Unii Europejskiej
#programrównychpraw
#równeprawa
„Finansowane przez Unię Europejską. Przedstawione poglądy i opinie są wyłącznie poglądami autora (autorów) i niekoniecznie odzwierciedlają poglądy Unii Europejskiej lub Operatora – Fundacji im. Stefana Batorego. Ani Unia Europejska, ani Operator nie mogą ponosić za nie odpowiedzialności.” … Zobacz więcejZobacz mniej